در اصطلاح دينى به مدت زمان بين دو پيامبرگفته مى شود(1). اين كلمه تنها يك بار در قرآن آمده و به فاصله زمانى بين حضرت عيسى(ع) و رسول اكرم (ص) اشاره كرده است.

در مباحث مهدوى، در بيشتر روايات به مدت زمانِ پنهان زيستى حضرت مهدى و، غيبت تعبير شده اما در پاره اى ازآن، ازاين دوره به عنوان فترت ياد شده است ابوحمزه مى گويد: خدمت امام صادق (ع) رسيدم و عرض كردم: صا حب الامر شماييد؟ فرمود : نه. گفتم پسر شما است؟ فرمود: نه گفتم: پسر پسر شما است؟ فرمود : نه گفتم: پسر پسر پسر شما است؟ فرمود: نه . گفتم: پس او كيست؟ فرمود: همان كسى است كه زمين را پرازعدالت مى كند؟ چنان كه پرازستم و جور شده باشد .

او در زمان فترت پيدا نبودن امامان مى آيد، چنان كه رسول خدا(ص) در زمان فترت پيدا نبودن رسولان مبعوث شد (2)

 1. لسان العرب، ج10 ص 174.

حضرت مهدى(عج  ) در نیمه شعبان سال 255 هجرى در شهر سامرا قدم به عرصه گیتی نهادند .نام  مادر آن حضرت، نرجس خاتون و نام پدر بزگوار آن حضرت امام حسن عسگری است . آن حضرت پنج ساله  بودند که  پدر بزرگوارش به در جه شهادت نایل آمدند  . امام حسن عسگری ع  در طول دوران امامت شان زمینه را برای حضور و ومعرفی امام بعد از خودشان آماده ساخته بودند و به این ترتیب بسیاری از مردم از حضور امام بعدی آگاهی کامل داشتند . امام مهدى(عج ) پس از پدر، مسوولیت امامت را در سال 260 هجرى در پنج سالگى به عهده گرفتند. به دلیل بر خی از مصالح روزگارو از جمله تلاش هاى پیگیر معتمد، خلیفه عباسى و پس از او معتضد، براى دستگیرى آن  حضرت ،  ایشان مدت کوتاهی بین  سالهای  260 هجرى تا سال 329 هجرى  از میان مردم غایب شدند که این خود مقدمه ای شد بر غیبت کبرای ایشان .

ما معتقديم كه سرانجام، اداره امور جهان در قبضه با كفايت صالح ترين افراد بشر قرار خواهد گرفت واو جهان را از تاريكى، فقر، جهل وظلم رهايى مى بخشد، و حكومت واحد جهانى را براساس مساوات وعدالت استوار مى سازد .على رقم اتفاق نظر دراصل مصلح ومنجى ، ليكن در مصداق وتطبيق آن اختلاف دارند. روايات نقل شده در باره حضرت مهدى(ع) وبحث از نواب خاص آن حضرت كه در طول هفتاد سال، واسطه ميان شيعيان وحضرت بوده اند اين اعتقاد را از محدوده ذهن به دنياى واقعيات مي آورد . يعني او يك حقيقت فرضى و خيالى نيست بلكه يك موجود واقعي است. بنابراين موضوع مهدى، نه انديشه چشم به راه نشستن كسي است كه بايد زاده شود و نه پيشگويي است كه بايد درانتظار مصداقش ماند. بلكه واقعيت استوار وفرد مشخصي است كه در ميان ما زندگى مي كند، ما را مى بيند وما نيزاو را مى بينيم و دراندوه و شادى هامان شريک است. احاديث و نيزتاريخ غيبت صغرى، اين باور را در جان ما زنده مي كند كه مصداق آن مصلح و مهدى منتظر، كسى جز "محمد" امام دوازدهم شيعيان وپسرامام حسن عسكرى(ع) نيست كه وجودش به تجربه تاريخى ثابت شده است. آيت الله محمد باقر صدر رحمه الله مي نويسد: اعتقاد به مهدى(ع) به عنوان يك قائد منتظركه جهان را به يك صورت برتر متحول مى سازد، ازاخبار پيامبراكرم(ص) عموماً وازاحاديث ائمه اهل البيت(ع) خصوصاً سرچشمه گرفته است، و در نصوص بسيارى مورد تأييد وتاكيد واقع شده، به طورى كه اصلأ مطلب قابل ترديد نيست. در مجموع اخبار واحاديثى كه در موردامامت مهدى(ع) و غيبت وظهور واصلاح آينده جهان و خصوصيات شخصي اواز طريق سنى وشيعه وارد شده است، تمام آن ها نزديك به شش هزار حديث است و در مورد هيچ يك از موضوعات مسلم و غير قابل ترديداسلامى،اين اندازه حديث و روايت وارد نشده است. (1)

گذشته از قطعى بودن موضوع مهدى موعود (ع) از ديدگاه مدارك متقن اسلامى،اختصاص داشت شخصيت والا به امام دوازدهم شيعه، وپسرامام حسن عسكرى(ع)، دلايل محكم و روشنى دارد كه تمام آن دلايل را ممكن است در دو دليل خلاصه كنيم:

1. دليل اسلامي: مهدى(ع) در صدها روايتى كه از پيغمبراكرم(ص) وازائمه(ع) نقل شده، متمثَل است. رواياتى كه مهدى(ع) را به اهل بيت(ع)، نواده فاطمه(ع)، ذرية حسين(ع)، وفرزند نهم آن حضرت نسبت داده است، ونيزآن سلسله ازاحاديثى كه دلالت مي كنند كه جانشينان پيامبر(ص) دوازده نفرند، تمام ا ين احاديث،آن فكر و عقيده عمومى مهدى(ع) را محدود مي كنند وآن موضوع فكرى كلى را درامام دوازدهم ازائمه(ع) مشخص مى سازند اين حديث نبوى شريف به اين مضمون كه امامان پس از من يا خلفاء بعداز من، دوازده نفرند با عبارات مختلف در بيش از دويست وهفتاد روايت از رسول اكرم(ص) نقل شده، كه در حديث سنى وشيعه مانند: صحيح بخارى، صحيع مسلم، صحح ترمذى وسنن ابن داود ومسنداحمد حنبل ومستدرك الصحيحين حاكم نيشابورى نقل شده است . در حالى كه بخارى در زمان امام جواد وامام هادى وامام عسكرى(ع) مى زيسته وكتاب صحيح بخارى را درآن زمان نوشته است كه هنوزامامان به دوازده نرسيده بود.اين خود دلالت مي كند که اين حديث پيش از آن كه فكر و عقيده دوازده امامى در مغزها تكميل شود،از رسول اكرم(ص) صادر شده است وجاى ترديد درآين احاديث باقى نمى ماند . ايمان و عقيده شيعه دوازده امامى كه مي گويد: جانشينان پيامبر(ص)از على(ع) شروع شده وبه مهدى(ع) ختم مى شود، قابل تطبيق با احاديث شريف نبوىاست.

2. دليل علمي : دليل علمي آن، تجربه اى است كه شيعيان در طى هفتاد سال دوران غيبت صغرى آموختند . از واقعه مسلم تاريخ مهدى(ع) در دوران غيبت صغرى، اين نتيجه گرفته مى شود كه آن حضرت، بزرگ حقيقتى بود كه ملت شيعه مدت هفتاد سال در تحت رهبرى مستقيم وى زندگى كرده اند و با نمايندگان ويژه وى سر وكارداشته اند، و در طول اين هفتاد سال، كوچك ترين حادثه وجريانى پيش نيامد كه باور واعتقاد درآنان را نسبت به وجود وحقيقت امام شان متزلزل كند. نكته قابل توجه ديگراين است كه تمام نامه هايى كه به وسيله يكايك اين چهار نفرازامام(ع) به دست مردم مى رسيد، همه يك خط داشت واز نظر روش انشاء يكسان بود بنابراين، در پس پرده، يك حقيقت ثابت ومحقق ويك موجوداصيلى وجود داشته است.

محال است يك چنين جريانى دروغ باشد ودر طي اين هفتاد سال براى مردمى كه آن را به عنوان يك حقيقت ثابت پذيرفته اندكشف نشود بلكه اطمينان و باورآنان به اين حقيقت ثابت، بيشتر و شديدتر مي گردد.

پس نتيجه مي گيريم كه تحليل غيبت صغراىامام(ع) مى تواند به صورت يك دليل علمى، واقعيت وثبوت و وجودامام مهدى(ع) و ولادت و زندگى و غيبت او را ثابت كند. (2)

از ويژگيهاى امام دوازدهم - عجل الله فرجه الشريف - كه در روايات وارده از اهل بيت عليهم السلام، مورد تاكيد واقع شده غيبت آن حضرت است. و از جمله، عبدالعظيم حسنى از امام محمد تقى از پدرش امير مؤمنان عليهم السلام نقل كرده است كه فرمود: قائم ما غيبتى دراز مدت دارد، و گويا شيعيان را مى‏بينيم كه در زمان غيبت او همانند حيوان گرسنه‏اى كه دنبال چراگاه مى‏گردد در جستجوى اويند ولى او را نمى‏يابند. آگاه باشيد كه هر كس از ايشان كه بر دينش ثابت بماند و در اثر طول غيبت امامش دچار قساوت قلب نگردد در روز قيامت با من در درجه من خواهد بود. سپس فرمود: هنگامى كه قائم ما قيام مى‏كند بيعتى از هيچكس بر گردن او نخواهد بود (و هيچ حاكم ستمگرى تسلطى بر او نخواهد داشت) و بدين منظور، مخفيانه متولد مى‏شود و از چشم مردم، غايب مى‏گردد. ⁽¹⁾ و از امام سجاد از پدرش از امير مؤمنان عليه السلام روايت‏شده كه فرمود: قائم ما دو غيبت دارد كه يكى طولانى‏تر از ديگرى است، و تنها كسانى كه يقين قوى و معرفت صحيح داشته باشند بر امامت او ثابت مى‏مانند. ⁽²⁾ براى روشن شدن راز غيبت، بايد نظرى به سرگذشت ائمه اطهار عليه السلام بيفكنيم. چنانكه مى‏دانيم بعد از رسول خدا (ص) اكثريت مردم با ابوبكر و بعد با عمر و سپس با عثمان بيعت كردند، و در اواخر حكومت وى كه نابسامانيهاى فراوانى در اثر تبعيضات ناروا پديد آمد دست به شورش زده او را به قتل رسانيدند و با امير مؤمنان على(ع) بيعت كردند. آن حضرت كه خليفه منصوب از طرف خدا و رسول(ص) بود در طول حكومت‏خلفاء سه گانه براى رعايت مصالح جامعه نو بنياد اسلامى دم فرو بست و جز از سر اتمام حجت، سخنى نگفت و در عين حال، از هيچ اقدامى به نفع اسلام و مسلمين دريغ نورزيد. اما دوران حكومت چند ساله خودش به جنگ با اصحاب جمل و معاويه و خوارج، سپرى شد و سرانجام بدست‏يكى از خوارج به شهادت رسيد. امام حسن مجتبى (ع) نيز به دستور معاويه مسموم شد. و پس از مرگ معاويه فرزندش يزيد كه اعتنايى به ظواهر اسلام هم نداشت بر اريكه سلطنت اموى تكيه زد. و با اين روند نزولى مى‏رفت كه نام و نشانى از اسلام باقى نماند. از اين روى، امام حسين (ع) چاره‏اى جز قيام نديد و با شهادت مظلومانه‏اش مسلمانان را تا اندازه‏اى هشيار و بيدار كرد و اسلام را از نابودى، نجات داد. ولى شرايط اجتماعى براى تشكيل حكومت عدل اسلامى فراهم نگرديد. و از اين جهت‏ساير ائمه اطهار (ع) به تحكيم مبانى عقيدتى و نشر معارف و احكام اسلام و تربيت و تهذيب نفوس مستعد پرداختند و در حدودى كه شرايط، اجازه مى‏داد مخفيانه مردم را به مبارزه با ظالمان و جباران، دعوت مى‏كردند و ايشان را به تحقق حكومت الهى جهانى، اميدوار مى‏ساختند. و بالاخره يكى پس از ديگرى به شهادت رسيدند. بهر حال، ائمه اطهار عليهم السلام در مدت دو قرن و نيم توانستند با تحمل مشكلات و فشارهاى فوق العاده حقايق اسلام را براى مردم بيان كنند: بخشى را بصورت عمومى، و بخشى را بطور خصوصى براى شيعيان و اصحاب خاص خودشان. و بدين ترتيب، معارف اسلامى در ابعاد گوناگونش در جامعه، انتشار يافت و بقاء شريعت محمدى، تضمين شد. و ضمنا در گوشه و كنار كشورهاى اسلامى گروه‏هايى براى مبارزه با حاكمان ستمگر تشكيل گرديد و دست كم توانستند تا حدودى جلو ستمها و خودسريهاى جباران را بگيرند. ولى آنچه وحشت و اضطراب حاكمان خود كامه را بر مى‏انگيخت وعده ظهور حضرت مهدى (عج) بود كه هستى آنان را تهديد مى‏كرد. از اين روى معاصرين امام حسن عسگرى (ع) بشدت ايشان را تحت نظر قرار دادند كه اگر فرزندى براى آن حضرت متولد شود او را به قتل برسانند و خود آن بزرگوار را در عنفوان جوانى به شهادت رساندند. ولى اراده خداى متعال بر اين، قرار گرفته بود كه حضرت مهدى(عج) متولد و براى نجات جامه بشرى، ذخيره شوند. و به همين جهت بود كه در زمان حيات پدرشان تا سن پنج‏سالگى جز افراد معدودى از خواص شيعه، كسى آن حضرت را زيارت نمى‏كرد و بعد از وفات پدر بزرگوارشان تماس امام با مردم بوسيله چهار نفر ⁽³⁾ كه يكى پس از ديگرى به سمت نيابت‏خاص مفتخر مى‏شدند برقرار مى‏گرديد. و از آن پس، براى مدت نامعلومى «غيبت كبرى‏» واقع شد تا روزى كه جامعه بشرى، آماده پذيرش حكومت الهى جهانى شود و به امر خداى متعال ظهور فرمايد. بنابراين، راز اصلى غيبت آن حضرت اين است كه از شر جباران و ستمگران محفوظ بماند. و در بعضى از روايات به حكمتهاى ديگرى نيز اشاره شده كه از جمله آنها آزمايش مردم است كه بعد از اتمام حجت، چه اندازه پايدار و استوار مى‏مانند. البته در زمان غيبت هم مردم بكلى از فيوضات آن حضرت بى‏بهره نيستند و به تعبيرى كه در روايات آمده همانند خورشيدى كه پشت ابر باشد. ⁽⁴⁾ كما بيش از نور او استفاده مى‏كنند چنانكه افراد بى‏شمارى هر چند بصورت ناشناس به زيارت ايشان مشرف شده و براى رفع گرفتاريهاى مادى و معنوى، از آن بزرگوار، بهره‏مند شده‏اند. و اساسا حيات آن حضرت، عامل مهمى براى دلگرمى و اميدوارى مردم است تا خود را اصلاح و آماده ظهور كنند.

آموزش عقايد

استاد محمد تقى مصباح يزدى

صفحه 320

پى‏نوشتها

1- ر. ك:منتخب الاثر، ص 255.

2- ر. ك: منتخب الاثر، ص 251.

3- عثمان بن سعيد،محمد بن عثمان بن سعيد، حسين بن روح و على بن محمد سمرى

4- ر. ك: بحارالانوار، ج 52، ص 92.

Powered By
  BLOGFA.COM